Τα Μέσα Ατομικής Προστασίας δεν είναι αναλώσιμα που πετάμε όποτε μας βολεύει, ούτε όμως εξοπλισμός που κρατάει για πάντα. Ανάμεσα στις δύο αυτές λογικές υπάρχει μια πραγματικότητα που πολλοί επαγγελματίες αγνοούν: κάθε κατηγορία προστατευτικού εξοπλισμού έχει τη δική της διάρκεια ζωής, τη δική της ημερομηνία λήξης και τα δικά της σημάδια που φωνάζουν ότι δεν προσφέρει πια την προστασία για την οποία αγοράστηκε.
Ο κανόνας που ισχύει παντού είναι απλός. Αντικαθιστούμε ένα ΜΑΠ είτε όταν συμπληρωθεί ο χρόνος που ορίζει ο κατασκευαστής, είτε νωρίτερα αν εμφανιστεί φθορά, ζημιά ή έκθεση σε κάποιο περιστατικό. Το πρώτο από τα δύο που θα συμβεί καθορίζει την απόφαση.
Γιατί δεν αρκεί το «φαίνεται μια χαρά»
Η οπτική εικόνα ξεγελάει. Ένα κράνος μπορεί να μοιάζει άθικτο ενώ το εσωτερικό του υλικό έχει σκληρύνει από την υπεριώδη ακτινοβολία, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να απορροφήσει την ενέργεια μιας πτώσης. Παρόμοια, ένα ζευγάρι γάντια χημικής προστασίας διατηρεί την εμφάνισή του ενώ το πολυμερές έχει ήδη αρχίσει να επιτρέπει διείσδυση σε μοριακό επίπεδο.
Η προστασία, δηλαδή, χάνεται πολύ πριν γίνει ορατή. Γι’ αυτό οι κατασκευαστές δίνουν συγκεκριμένα χρονικά όρια και γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος έχει τόση σημασία.
Χρόνος ζωής ανά κατηγορία εξοπλισμού
Κράνη προστασίας
Τα κράνη εργοταξίου έχουν συνήθως ωφέλιμη ζωή από τρία έως πέντε χρόνια από την πρώτη χρήση, ανάλογα με το υλικό και τις οδηγίες που αναγράφονται στο εσωτερικό. Το πολυαιθυλένιο αντέχει λιγότερο, ενώ τα κράνη ABS ή fiberglass συχνά προσεγγίζουν το ανώτερο όριο. Το εσωτερικό σύστημα ανάρτησης, πάντως, θέλει ανανέωση κάθε δώδεκα μήνες περίπου, καθώς οι ιμάντες χαλαρώνουν και ο ιδρώτας αλλοιώνει το ύφασμα.
Μετά από οποιοδήποτε χτύπημα, το κράνος πάει για πέταμα ακόμη κι αν δεν διακρίνεται ρωγμή. Η δομή έχει ήδη απορροφήσει το φορτίο και δεν πρόκειται να το ξανακάνει.
Γάντια εργασίας
Εδώ η διακύμανση είναι τεράστια. Τα δερμάτινα μοντέλα γενικής χρήσης αλλάζουν κάθε ένα με τρεις μήνες σε καθημερινή εντατική εργασία, ενώ τα πλεκτά με επίστρωση νιτριλίου φτάνουν τις μερικές εβδομάδες αν η δουλειά περιλαμβάνει τραχιές επιφάνειες. Στα αντιχαρακτικά υπάρχει ένα ξεκάθαρο κριτήριο: μόλις εμφανιστεί το πρώτο κόψιμο ή ξήλωμα στη ραφή, η κατηγορία προστασίας παύει να ισχύει.
Για χημικές εφαρμογές, ο χρόνος διάτρησης που δηλώνει ο κατασκευαστής μετράει σε λεπτά και όχι σε μήνες, οπότε η αντικατάσταση γίνεται ακόμη και εντός της ίδιας βάρδιας.
Υποδήματα ασφαλείας
Ένα ζευγάρι μπότες ασφαλείας κρατάει κατά μέσο όρο έξι έως δώδεκα μήνες υπό καθημερινή χρήση. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι το επάνω μέρος αλλά η σόλα, η οποία χάνει σταδιακά το πέλμα πρόσφυσης και αυξάνει τον κίνδυνο ολίσθησης. Αν το μεταλλικό ή σύνθετο προστατευτικό δακτύλων γίνει ορατό, η αλλαγή είναι άμεση.
Δείτε επίσης πώς κάθεται το παπούτσι στο πόδι. Χαλαρή εφαρμογή σημαίνει ότι το εσωτερικό αφρώδες υλικό έχει καθίσει και δεν προσφέρει πια στήριξη.
Γυαλιά και προστασία ματιών
Τα γυαλιά ασφαλείας αντικαθίστανται συνήθως κάθε έξι με δώδεκα μήνες, όμως το πραγματικό κριτήριο είναι οι γρατζουνιές. Χαραγμένος φακός σημαίνει μειωμένη ορατότητα, κόπωση των ματιών και τάση του χρήστη να τα βγάζει, κάτι που ακυρώνει τελείως τον σκοπό τους. Οι μάσκες συγκόλλησης θέλουν αλλαγή φίλτρου πολύ πιο συχνά, ανάλογα με τις ώρες τόξου.
Αναπνευστική προστασία
Οι μάσκες μιας χρήσης FFP2 και FFP3 προορίζονται για μία βάρδια και τίποτα παραπάνω. Τα φίλτρα σε μάσκες ημίσεος προσώπου έχουν δικό τους χρόνο κορεσμού, ενώ το ίδιο το σώμα της μάσκας αντέχει γύρω στα τρία με πέντε χρόνια εφόσον καθαρίζεται και φυλάσσεται σωστά. Μυρωδιά ή γεύση κατά τη χρήση σημαίνει ότι το φίλτρο έχει τελειώσει.
Εξοπλισμός εργασίας σε ύψος
Οι ολόσωμες εξαρτύσεις και τα σχοινιά ανάσχεσης πτώσης έχουν αυστηρά όρια, συνήθως πέντε έως δέκα χρόνια από την ημερομηνία κατασκευής, με υποχρεωτική επιθεώρηση από αρμόδιο άτομο κάθε δώδεκα μήνες. Μετά από πτώση, όλο το σύστημα αποσύρεται χωρίς συζήτηση.
Πότε αλλάζουμε νωρίτερα από το προβλεπόμενο
Ορισμένες καταστάσεις ακυρώνουν κάθε χρονοδιάγραμμα:
- Επαφή με χημικά, διαλύτες ή καύσιμα
- Έκθεση σε φλόγα, σπινθήρες ή υψηλή θερμοκρασία
- Παραμόρφωση, ξεθώριασμα ή σκλήρυνση του υλικού
- Ραφές που ανοίγουν, ελαστικά που έχουν χάσει την ελαστικότητά τους
- Δυσανάγνωστη ή κατεστραμμένη σήμανση CE
- Οποιοδήποτε περιστατικό ασφάλειας όπου ο εξοπλισμός λειτούργησε προστατευτικά
Ο ρόλος της αποθήκευσης
Ο τρόπος φύλαξης επηρεάζει τη διάρκεια ζωής περισσότερο από όσο φαντάζεται κανείς. Το καλοκαιρινό ταμπλό ενός βαν φτάνει εύκολα τους εξήντα βαθμούς, θερμοκρασία που γερνάει πρόωρα πλαστικά και ελαστομερή. Ιδανικά, όλα τα ΜΑΠ αποθηκεύονται σε σκιερό χώρο, μακριά από άμεσο ήλιο, υγρασία και χημικές αναθυμιάσεις, μέσα στην αρχική τους συσκευασία όπου αυτό είναι εφικτό.
Ένα ακόμη σημείο που ξεχνιέται: ο εξοπλισμός που μένει αχρησιμοποίητος στο ράφι γερνάει κι αυτός. Η ημερομηνία κατασκευής μετράει, όχι μόνο η ημερομηνία πρώτης χρήσης.
Πρακτικό σύστημα παρακολούθησης
Οι επιχειρήσεις που το κάνουν σωστά κρατούν απλό αρχείο με τρεις στήλες: τι παραλήφθηκε, πότε δόθηκε στον εργαζόμενο και πότε λήγει. Μια γρήγορη οπτική επιθεώρηση πριν από κάθε βάρδια, συνδυασμένη με μηνιαίο έλεγχο σε βάθος, εντοπίζει τα προβλήματα πριν γίνουν ατυχήματα.
Χρήσιμο είναι επίσης να διατηρείτε μικρό απόθεμα ανταλλακτικών, ώστε η αντικατάσταση να μη μετατίθεται επειδή «δεν έχουμε τώρα άλλο ζευγάρι». Η καθυστέρηση μιας εβδομάδας συχνά είναι αρκετή για να συμβεί το κακό.
Συμπέρασμα
Η συχνότητα αντικατάστασης δεν είναι ένας ενιαίος αριθμός αλλά ένα πλέγμα οδηγιών που εξαρτάται από το είδος, το υλικό, την ένταση χρήσης και το περιβάλλον εργασίας. Ξεκινήστε πάντα από το φυλλάδιο του κατασκευαστή, προσθέστε τακτικό έλεγχο και μην περιμένετε να φανεί η βλάβη για να δράσετε.
Στη Geosantro θα βρείτε πλήρη γκάμα Μέσων Ατομικής Προστασίας με πιστοποίηση CE, από κράνη και γάντια μέχρι υποδήματα και προστασία ματιών, ώστε η ανανέωση του εξοπλισμού σας να γίνεται εύκολα και οικονομικά.
Συχνές Ερωτήσεις
Ισχύει ημερομηνία λήξης ακόμη κι αν το ΜΑΠ δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ;
Ναι, και αυτό αποτελεί συνηθισμένη παρανόηση. Τα υλικά γερνάνε ανεξάρτητα από τη χρήση, καθώς τα πολυμερή οξειδώνονται και χάνουν τις μηχανικές τους ιδιότητες με τον χρόνο. Ελέγξτε την ημερομηνία κατασκευής που αναγράφεται στη σήμανση και υπολογίστε από εκείνο το σημείο, όχι από τη μέρα που ανοίξατε τη συσκευασία.
Ποιος πληρώνει την αντικατάσταση των ΜΑΠ;
Η υποχρέωση βαρύνει τον εργοδότη σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία. Ο εργοδότης οφείλει να παρέχει κατάλληλο εξοπλισμό, να μεριμνά για τη συντήρησή του και να τον αντικαθιστά όποτε χρειάζεται, χωρίς οικονομική επιβάρυνση του εργαζομένου.
Μπορώ να πλύνω τα γάντια εργασίας για να κρατήσουν περισσότερο;
Εξαρτάται από τον τύπο. Τα υφασμάτινα και ορισμένα πλεκτά με επίστρωση αντέχουν ήπιο πλύσιμο σε χαμηλή θερμοκρασία, όμως τα δερμάτινα σκληραίνουν και συρρικνώνονται. Το καθάρισμα δεν επαναφέρει ποτέ τις προστατευτικές ιδιότητες που έχουν ήδη χαθεί, οπότε λειτουργεί ως υγιεινή και όχι ως παράταση ζωής.
Τι σημαίνουν οι αριθμοί δίπλα στο σήμα CE;
Πρόκειται για τα πρότυπα και τα επίπεδα απόδοσης. Στα γάντια, για παράδειγμα, το EN 388 συνοδεύεται από ψηφία που δηλώνουν αντοχή σε τριβή, κοπή, σκίσιμο και διάτρηση. Όσο υψηλότερος ο αριθμός, τόσο μεγαλύτερη η αντοχή στη συγκεκριμένη καταπόνηση, κάτι που σας βοηθά να επιλέξετε σωστά.
Κάθε πότε πρέπει να γίνεται επίσημη επιθεώρηση εξοπλισμού;
Για τον εξοπλισμό ανάσχεσης πτώσης απαιτείται τεκμηριωμένος έλεγχος από αρμόδιο πρόσωπο τουλάχιστον ετησίως. Στις υπόλοιπες κατηγορίες συνιστάται μηνιαία λεπτομερής εξέταση και σύντομος οπτικός έλεγχος από τον ίδιο τον χρήστη πριν από κάθε βάρδια, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα ρωγμές, φθορές και ελλείψεις.
